مفهوم ISI چیست؟

اپلای دانشگاه های خارجی و همچنین فراغت تحصیل دوره دکتری دانشگاه داخل، معمولا نیاز به چاپ مقاله ISI دارد. وقتی نشریه ای دارای ISI است، مفهوم آن این است که نشریه از اعتبار علمی مناسبی برخوردار بوده و توسط پایگاه یا موسسه اطلاعاتی علمی (ISI) نمایه می شود. پایگاه یا موسسه اطلاعات علمی، سازمانی است که از دهه ۱۹۶۰ در فیلادلفیای آمریکا به ارزیابی مقالات منتشره علمی می پردازد. دامنه موضوعی این نمایه شامل نمایه استنادی علوم، نمایه استنادی علوم اجتماعی و نمایه استنادی علوم انسانی و هنر می شود. ISI مخفف Institute for Scientific Information است.

این پایگاه هم اکنون بیش از ۱۶۰۰۰ نشریه را زیر پوشش دارد. هر ساله تعدادی نشریه به تعداد نشریات زیر پوشش این نشریه افزوده می شود و تعدادی از نشریات که اعتبار علمی آنها کاهش یافته است، از پوشش این پایگاه خارج می شود. شاخص هایی که برای ارزشیابی اعتبار علمی نشریات مطرح هستند عبارتند از: شاخص تاثیر، شاخص آنی و نیمه عمر نشریه. معمولا در رزومه اپلای به مقالاتی اهمیت و اعتبار قائل میشود که در نشریات ISI با ایمپکت فکتور یا ضریب اعتبار بالاتر چاپ شده باشند.

یکی از نکات منفی در ارزشیابی نشریات موضوع «خود ارجاعی» است، به این ترتیب که نویسنده مقاله، به سایر مقالات خود ارجاع می دهد. خود ارجاعی اگر در حد محدود باشد، بویژه در مقالات مروری غیر قابل اجتناب است، ولی تکرار زیاد آن در یک مقاله مورد قبول نیست. حداکثر تعداد خود ارجاعی مورد پذیرش، کمتر از ۲۰% است.

هر سال پایگاه مذکور حدود ۲۰۰۰ نشریه جدید را مورد بررسی قرار می دهد و در صورت احراز شرایط لازم حدود ۱۰% تا ۱۲% آن را زیر پوشش نمایه خود قرار می دهد و نشریاتی که شاخص تاثیر آنها به صفر تنزل یافته را از نمایه خود خارج می سازد.

برای این که نشریه ای در فهرست ISI منظور شود، لازم است حداقل ۳ سال متوالی منتشر شده و از شاخص تاثیر بالاتر از صفر برخوردار باشد. سایر شرایط به شرح زیر است:

• انتشار به موقع نشریه
• رعایت تسلسل انتشار نشریه
• برخوردار بودن از پایگاه اینترنتی
• ارائه نسخه الکترونیکی نشریه
• درج کامل نام نشریه، سال (دوره)، و شماره به زبان انگلیسی
• درج آدرس پستی، پست الکترونیکی، شماره تلفن، نمابر، و کدپستی نشریه

علاوه بر موارد بالا، مقالات منتشر شده در این نشریه ها باید موارد زیر را اعلام نمایند:

• عنوان کامل مقاله، چکیده، واژگان کلیدی، و فهرست منابع مقالات به زبان انگلیسی
• نام و نشانی نویسندگان
• آدرس الکترونیکی نویسندگان
• وابستگی سازمانی نویسنده یا نویسندگان در نشانی نویسندگان
• ذکر منابع مالی خاص یا بودجه پژوهشی (اگر از این منابع استفاده شده باشد)
• استفاده از شیوه نامه های استاندارد برای نگارش منابع و ماخد مقالات

ارزیابی اعتبار ژورنال‌های ISI

در دنیای پژوهش و علم، انتشار مقالات در ژورنال‌های معتبر یکی از مهم‌ترین شاخص‌های موفقیت پژوهشگران است. ژورنال‌های ISI، که به موسسه اطلاعات علمی (Institute for Scientific Information) اشاره دارد، امروزه تحت نظارت شرکت Clarivate Analytics و در پایگاه Web of Science ایندکس می‌شوند. این ژورنال‌ها به دلیل فرآیند داوری دقیق و استانداردهای بالا، اعتبار بالایی دارند. با این حال، نه همه ژورنال‌های ادعایی ISI معتبر هستند و برخی ممکن است جعلی یا predatory (شکارچی) باشند که با دریافت هزینه‌های هنگفت، مقالات بی‌کیفیت را چاپ می‌کنند. ارزیابی اعتبار این ژورنال‌ها ضروری است تا پژوهشگران از هدر رفتن زحمات خود جلوگیری کنند. در این مقاله، به صورت کامل و گام‌به‌گام به بررسی روش‌های ارزیابی اعتبار ژورنال‌های ISI می‌پردازیم، از تأیید عضویت تا معیارهای کیفی و ابزارهای کاربردی.

گام اول: تأیید عضویت ژورنال در ISI

قبل از هر چیز، باید مطمئن شوید که ژورنال مورد نظر واقعاً در فهرست ISI قرار دارد. بسیاری از ژورنال‌ها ادعای ISI بودن می‌کنند، اما این ادعا باید بررسی شود.

روش‌های بررسی:

1. استفاده از سایت Clarivate Analytics (Master Journal List):
   • به آدرس https://mjl.clarivate.com/search-results بروید.
   • در بخش جستجو، نوع جستجو را انتخاب کنید: می‌توانید از نام کامل ژورنال (Journal Title)، ISSN (شماره استاندارد بین‌المللی نشریه، یک کد ۸ رقمی منحصربه‌فرد)، یا ناشر استفاده کنید.
   • برای مثال، اگر ISSN ژورنال را دارید (که معمولاً در وب‌سایت ژورنال یا پایگاه‌هایی مانند Ulrichsweb ذکر شده)، آن را وارد کنید و جستجو را بزنید.
   • اگر ژورنال ایندکس ISI باشد، اطلاعات آن نمایش داده می‌شود؛ در غیر این صورت، پیامی مانند “No matches found” ظاهر خواهد شد.
   • نکته: ژورنال‌ها ممکن است دو ISSN داشته باشند (یکی برای نسخه چاپی و یکی برای آنلاین).
2. بررسی در پایگاه Scopus:
   • به آدرس https://www.scopus.com/sources بروید.
   • عنوان ژورنال، ناشر یا ISSN را جستجو کنید. این پایگاه اطلاعات مشابهی ارائه می‌دهد و می‌تواند مکمل ISI باشد، زیرا برخی ژورنال‌ها در هر دو ایندکس می‌شوند.
3. سایر ابزارها:
   • سایت‌هایی مانند impactfactor.ir که توسط دانشگاه مازندران اداره می‌شود، امکان اعتبارسنجی آنلاین و آفلاین مجلات را فراهم می‌کند. این سایت بر اساس نمایه‌های معتبر مانند Scopus، JCR و ISC عمل می‌کند و نتایج را به صورت برخط نمایش می‌دهد، اما برای دقت بیشتر، بررسی کارشناسی توصیه می‌شود.

اگر ژورنال در هیچ‌کدام از این پایگاه‌ها یافت نشود، احتمالاً ISI نیست و باید از آن اجتناب کرد.

گام دوم: ارزیابی معیارهای اعتبار کیفی

پس از تأیید عضویت، اعتبار ژورنال را بر اساس شاخص‌های علمی ارزیابی کنید. این شاخص‌ها نشان‌دهنده تأثیرگذاری و کیفیت ژورنال در جامعه علمی هستند. هر ساله، Clarivate حدود ۲۰۰۰ ژورنال جدید را ارزیابی می‌کند و تنها ۱۰-۱۲% آن‌ها انتخاب می‌شوند.

معیارهای اصلی:

1. ایمپکت فاکتور (Impact Factor – IF):
   • این شاخص میانگین تعداد ارجاعات به مقالات منتشرشده در ژورنال طی دو سال گذشته را نشان می‌دهد. IF بالاتر (معمولاً بالای ۲) دهنده اعتبار بیشتر است، زیرا مقالات آن بیشتر دیده و ارجاع می‌شوند.
   • نکته: IF به رشته وابسته است؛ در رشته‌هایی با پژوهشگران کمتر، IF پایین‌تر طبیعی است.
2. رتبه‌بندی Q (Quartile Rank):
   • ژورنال‌ها بر اساس عملکردشان در چهار گروه Q1 (بالاترین)، Q2، Q3 و Q4 (پایین‌ترین) تقسیم می‌شوند. Q1 بهترین گزینه برای مقالات باکیفیت بالا است، اما انتخاب باید با سطح مقاله هم‌خوانی داشته باشد.
3. شاخص H (h-index):
   • این شاخص تعداد مقالات پرارجاع را اندازه‌گیری می‌کند. مثلاً h-index ۱۰ یعنی حداقل ۱۰ مقاله با حداقل ۱۰ ارجاع وجود دارد. شاخص بالاتر نشان‌دهنده تأثیرگذاری بیشتر است.
4. سایر شاخص‌ها:
   • CiteScore: مشابه IF اما بر اساس داده‌های Scopus.
   • SJR (SCImago Journal Rank): وزنی به ارجاعات می‌دهد و کیفیت منابع ارجاع‌دهنده را در نظر می‌گیرد.
   • تعداد ارجاعات کلی: از Google Scholar برای چک ارجاعات به مقالات اخیر ژورنال استفاده کنید.

این معیارها را ترکیب کنید؛ مثلاً یک ژورنال Q1 با IF پایین اما h-index بالا همچنان معتبر است.

گام سوم: ابزارها و سایت‌های کاربردی برای استخراج اطلاعات

برای دسترسی به این شاخص‌ها، از سایت‌های زیر استفاده کنید:

1. Clarivate Analytics (mjl.clarivate.com):
   • جستجو با نام یا ISSN. اطلاعات کامل IF، Q و غیره را نمایش می‌دهد، اما ممکن است نیاز به اکانت سازمانی داشته باشد.
2. SCImago Journal & Country Rank (scimagojr.com):
   • رایگان و کامل. نام ژورنال را جستجو کنید، سپس به پایین صفحه اسکرول کنید تا تمام شاخص‌ها (IF، Q، h-index) را ببینید.
3. Journal Citation Reports (JCR):
   • بخشی از Clarivate که IF را منتشر می‌کند. هر سال فهرست به‌روز می‌شود.

هشدارها: اجتناب از ژورنال‌های جعلی و predatory

• ژورنال‌های predatory با وعده چاپ سریع و هزینه کم، مقالات را بدون داوری واقعی چاپ می‌کنند. نشانه‌ها: وب‌سایت ضعیف، ایمیل‌های اسپم، عدم شفافیت در هزینه‌ها.
• همیشه از فهرست Beall’s List (برای شناسایی predatory) یا DOAJ (برای دسترسی آزاد معتبر) استفاده کنید.
• بررسی کنید که ژورنال در Web of Science یا Scopus ایندکس شده باشد، نه فقط ادعا کند.

نتیجه‌گیری

ارزیابی اعتبار ژورنال‌های ISI فرآیندی گام‌به‌گام است که از تأیید عضویت شروع می‌شود و با بررسی شاخص‌های کیفی مانند IF، Q و h-index ادامه می‌یابد. با استفاده از ابزارهایی مانند Clarivate و SCImago، می‌توانید انتخابی آگاهانه داشته باشید. به یاد داشته باشید که اعتبار ژورنال باید با کیفیت مقاله شما هم‌خوانی داشته باشد تا شانس پذیرش افزایش یابد. در نهایت، مشورت با کارشناسان یا موسسات پژوهشی می‌تواند کمک‌کننده باشد. با این روش‌ها، پژوهشگران می‌توانند از اعتبار کارهای خود اطمینان حاصل کنند و در مسیر پیشرفت علمی گام بردارند.